İkinci Dünya Savaşında Rus Harekatı - Son (1941 - 1945)

Uzakdoğu hazırlığı

Almanların Sovyetlere saldırmasının sonucu olarak Rusların da Almanların müttefiki olan Japonlara saldırma hazırlığına giriştiğini düşünmemek ahmaklık olacaktır. Japonlar da bu kaçınılmaz sona karşı güçlerini yeni bir sıklet merkezinde toplamaya başlar: Mançurya. Bu sırada Avrupa cephesinde işler Ruslar lehine dönüyor, Almanlar 1943 yılının ikinci yarısından itibaren Moskova kapılarından geriye doğru itilmeye başlıyordu. Tahran konferansında alınan kararlardan bir tanesi de Rusların Avrupa'da ikinci bir cephe açmasıydı. Yani Ruslar Hitler Almanyası'nın kesin yenilgisi olmadan Pasifik'te Japonlara karşı bir cephe açma taraftarı değillerdi. İleride Almanların kuşatılmasından itibaren üç ay içerisinde Japonlara harp ilan edilmesi fikri ağır basacaktır.

"emperyal mektuplar"

Viski ve purolar Churchill'den

Ekim ortasında Moskova'ya Eden ve Churchill gelirler. Toplantının sonunda Stalin kendisine İngiliz başbakanı tarafından verilen puro ve viskileri Poskryobyshev'e verip, "Bunları karargah subaylarına dağıt." der. 

1945 Şubat: Kırım Konferansı

Batıdaki savaş bittikten üç ay sonra Rusların Japonya'ya savaş açması kararlaştırıldı. Bu kararın şartı olarak;

• Moğol Halk Cumhuriyeti'nin mevcut statüsü korunacak.
• Savaş sonrası Japonlardan kazanılacak imtiyazlara yeni maddelerin eklenmesi.
• Kuril adalarının Sovyetlere verilmesi.

5 Nisan'da Sovyet hükümeti Japonlarla imzaladıkları tarafsızlık anlaşmasını tek taraflı olarak feshederler. 

"pasifik karışır"

Japonya

Japon kuvvetlerinin büyük bir bölümü Güney denizi adalarında bulunmaktaydı. Orduları dağınıktı. İhtiyat olarak ayırdıkları kuvvetleri ise başkentlerindeydi.

Kwantung Ordusunun İntihar Kuvvetleri

Japonların özel maksatlar için harekatı desteklemek ve tankları imha etmek üzere bir intihar alayı vardır. Ayrıca intihar uçakları ve intihar deniz kuvvetlerine de sahiptiler. 

Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

İkinci Dünya Savaşında Rus Harekatı - VI (1941 - 1945)

"Ben sadece konuşurum ve sizin de göreviniz beni dinleyip, emirlerimi not almaktır."*

'uzun bir savaş, büyük bir coğrafya..."

Baltık Cepheleri

Kırılma noktası denilebilecek bir gelişme olmuştu. 6 Haziran 1944'te müttefikler yazarın tabiriyle hiç olmazsa Normandiya çıkarmasını başlattılar. Artık Ruslara göre müttefikler Kuzeybatı Fransa'yı kolayca ele geçirebileceklerdi. 

S.K. Timoshenko 

Bu şahsın özelinden dönemin subayları arasındaki haleti ruhiyeden kısaca bahsetmek istiyorum. Yazarın izlenimlerine göre zatı muhteremin Genelkurmaydaki çalışanlara olan muamelesini çok iyi değildi. Riga'ya gideceklerdi. Trenin hareketini geciktirmiş ve soğuk bir şekilde kendi vagonunda istirahate geçmişti. Akşam yemeğinde aralarında soğuk yeller esmiş ve "Niçin sizi gönderdiler?.. Böylece siz bana bir şeyler öğreteceksiniz öyle mi? Benden gözünüzü hiç ayırmayacaksınız.Vaktinizi ziyan ediyorsunuz. Bizler birliklere kumanda eder ve Sovyet üstünlüğünü kurarken, siz masanın altından emekliyordunuz. Şimdi akademi mezunusunuz ve Tanrı'yı sakalından tuttuğunuzu zannediyorsunuz. İhtilal başladığı zaman kaç yaşındaydınız?" der. Bu tümce o dönem kurmay subaylar ve diğer subaylar arasında yaşanılan sıkıntıları özetleyebilir.

"Cephe ve Kurland cebi"

Meretskov'un çalışma masası

Genel Ordu Karargahında Meretskov'un daha planlarını izah etmeden dökümanları Stalin'e göstermiş olması ortalığı daha da germişti. Burada üzerinde durulması gereken husus, planın tamamlanmadan komutana yapılan arzdır. "Niçin bizi bu oyuncaklarınla korkutmak istiyorsun? Düşmanın savunması ile hipnotize edilmiş gibisin. Senin böyle bir görevi başarıya ulaştırıp ulaştıramayacağından endişe duymaya başladım." der. Sonunda da "Sana iyi şanslar dilerim. Düşmanı sen korkut. Onu senin korkutmasına izin verme." diyerek odayı terk eder.

Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

İkinci Dünya Savaşında Rus Harekatı - V (1941 - 1945)

Bir aralık

Heyecanımın ilk gününe yaklaşırken beklediğim kadar soğuk geçmeyen bir Aralık günü. Bu makale, yirminci yüzyıla ait not düşme alışkanlıklarımın hızla artmakta olduğunun güçlü bir göstergesi. İnsanların birbiriyle ileşiminin bir o kadar kolaylaşıp; bir o kadar da aralarındaki empati kanallarının kapalı olduğu bir çağdayız.

"duyduk duymadık demeyin!"

Dizinin devamı

Önceki yazılarda aktardığımız gibi bu çalışmada da bahsi geçen kitaptan kısa alıntılar ile geçmişe dair anektotlara ve tarihi olaylara bir daha değinmiş olacağız.

"bir karar vermeli"

Alınan karar

"... formüle ettiğimiz şeyleri Genel Ordu Karargahına bildirirken çok dikkatli davranırdık. Emin olmadığımız, şüpheye düştüğümüz olayları rapor etmemeyi kaide haline getirmiştik. Mesela, bize gelen telgraflardaki askerlerimiz N noktasında yarıldılar veya askerlerimiz N noktasını ele geçirdiler şeklindeki haberleri başkumandana askerlerimiz N noktasında döğüşüyorlar şeklinde bildirirdik."

"ölçüler iyi olmalı"

Tahminler sevilmez

"... Daha önce de söylediğim gibi Stalin tahminler üzerine bilgiden hoşlanmayan, hatayı affetmeyen, kesin bilgiler isteyen bir liderdi. ... Genelkurmay'daki görevi esnasında ve özel hayatında hep aynı şekilde davranırdı. Altı sene boyunca onu hiç bir zaman birinin üzerine öfkeyle yürürken görmedim. Sert fakat çok dengeli bir insandı. ... Sadece çok gerekli olduğu zamanlar ve çok kısa konuşurdu."

"espriyi yapan kim?"

Genelkurmay Subay Müfrezesi: Bir İhtiyaç

"... Genelkurmay'ın savaşın ilk aylarında cephelerden bazen yanlış bazen de zayıf bilgiler aldığını yazmıştım. Hatta bazen kendi askerlerimizden çok düşman hakkında bilgi toplardık. Bu eksiklikleri gidermek için subaylar bizzat uçakla cephelere giderek savunma hatlarımızın yerini tespit eder, cephe veya ordunun nereye gittiğini öğrenirlerdi. Bu subaylardan bazıları cephelerde öldüler, bazıları yaralandılar. ... Kalifiye subayların bir kısmını kaybetmek Genelkurmay'daki liderleri üzdü. Bu yüzden cephe ile temasa geçmek üzere bir subay topluluğu ayırdılar. Bu grup önce Harekât Dairesine bağlıydı fakat daha sonra Shaposhnikov'un önerisiyle bizden ayrılarak bağımsız oldular. Genel Ordu Karargâhı bu gruba Genelkurmay'ın Subay Müfrezesi adını verdi. Böylece Kızıl Ordu'nun tarihinde ilk defa Subay sözcüğü kullanılmış oldu. ... Bu subay müfrezesinin görevi gözlemlemekti. Ordudaki askerlerin cephelerini kontrol edip eksiklikleri Genelkurmay'a rapor edeceklerdi. Raporlarının bilhassa kendi gözlemleri olmasına dikkat ediliyordu. ... 1943 yılının ortalarında artık Subay Müfrezesine yapacak iş kalmamıştı. Zira cephedeki komutanların tecrübeleri gelişmiş, görevlerini aksatmadan yürütmeye başlamışlardı. Bu tarihten sonra Genelkurmay Subay Müfrezesi Harekat Dairesinde organizasyon işleriyle uğraşmaya başladı."

"afrika çölleri"

Afrika cephesinin durumu

"... Hitler'in orduları Libya ve Trablusgarp'taki savunmadan şikayete başlamışlardı. Tunus'daki savaş da gittikçe ateşleniyor, müttefik hava kuvvetleri Alman ve İtalyan endüstri merkezlerine ağır darbeler indiriyorlardı."

"savaşın kaderini değiştiren karar vericiler"

Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

İkinci Dünya Savaşında Rus Harekatı - III (1941 - 1945)

Kısa hatırlatma
İlk iki bölümünü sizlerle paylaştığım yazımın üçüncüsünü sizlere sunuyorum. Önceki aktarımlarımda ağırlıklı olarak General SHTEMENKO'nun o yıllara ait görüşlerine yer verdim. Anılarının yanısıra sayısal verileri de paylaşıp bugünün kararlarını almada önemli olabileceğini düşündüğümden bu ve devam eden paylaşımlarımda kendisinin hareket tarzlarını da kaleme alacağım.

"karar almadaki zorluklar"

1 9 4 2

• ... Tam bu sıralarda Genelkurmay'da yeni bir deneme yapılmaktaydı. Birdenbire bize, cephelerde ve muhtelif yerlerde kumanda eden, hatta ordu kurmay başkanlığı bile yapmış kişilerle çalışacağımız bildirildi. Bu fikrin hareket noktası, otorite ve tecrübeleri dolayısıyla yeni elemanların daha tesirli olup ordu ile daha iyi temas kurulabileceğiydi. Yeni elemanların Genel Ordu Karargahı'na bizzat rapor yazmaları söz konusuydu.
• ... Yeni başkanlar hemen geldiler ve "Her şeyde sürat!" prensibiyle işe koyuldular. 

Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

İkinci Dünya Savaşında Rus Harekatı - II (1941 - 1945)

Orgeneral S.M.SHTEMENKO

İlk yazısını sizlerle paylaştığım bu kitabın ikincisini de sizlerle paylaşmaktan çok mutluyum. Haziran ayının serin ve hafif yağmurlu bir Ramazan gününde okuduğum kitabı tekrar ele alıyorum. Meslek yadigârı kulak çınlamalarımı bir tarafa bırakırsak kuşların sesleri çok huzur verici. Başlığın hakkını vermenin sorumluluğu beni konuya tekrar yoğunlaştırıyor.

"en sağdaki General Shtemenko"

Konu(ğu)muza geri dönelim

Burada yazarın atıflarını ama çoğunlukla sayısal verileri ve önemli toplantıları notlar halinde paylaşmayı hedefliyorum. İlk paylaşımda ağırlıklı olarak rakamsal verileri ve karşılaştırmalı bilgileri sizlere sundum. Kitabın bir anı çalışması olması ve orjinal dilde basım tarihinin SSCB dönemine denk gelmesi karargâhta olanların kısıtlı bir şekilde sunumu olabilir diye düşünmeme neden oldu. Eserin hiçbir bölümünde 1939 yılındaki Nazi Almanyası ile SSCB arasındaki saldırmazlık anlaşmasının etkilerinin yer almaması da bu kaygılarımı doğrular nitelikte. Her ne kadar çalışma 1941 yılından itibaren notları içerse de bahsi geçen durumun yansımalarının Rus ordusu içerisinde çok büyük yıkımlar doğurduğu da kaçınılmaz bir gerçek.

"1939 yılında siyasi durum"

1939 yılındaki bazı gelişmeler

• Genelkurmay Akademisi kurulur. Akademisyenleri ise V.A. Melikov, D.A. Karmyskev, N.N. Shvarts, A.L. Gotovtsev, G.S. Isserson, A.V. Kirpichnikov, N.A. Levitsky, N.I. Trubetskov, F.P. Shafalovich, Y.A. Shilovsky ve P.P. Lonov olacaktır. Akademide üzerinde en çok durulan konulardan birini Japon - Rus harbi teşkil ediyordu.

Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

İkinci Dünya Savaşında Rus Harekatı - I (1941 - 1945)

Orgeneral S.M.SHTEMENKO
Size uzun soluklu olacağını düşündüğüm bir yazı ile tekrar merhaba diyorum. Henüz yeni bitirmiş olduğum bir anı kitabından önemli gördüğüm anekdotları ve sayısal bilgileri burada paylaşacağım. Adından da anlaşılacağı üzere hayatının bir bölümünü aktaracağım şahıs bir Rus generali: Org.S.M.SHTEMENKO.

Kitaptan alıntılar hakkında
Bahsedeceğim konularda ayrıntılarda boğulmayacaksınız. Daha önce uygulamış olduğum metodolojiyi kullanarak bazen tarihardısı şeklinde bazen sayısal verilere öncelik vererek konular ve anekdotlarla ilgili vurgulamalarda bulunacağım.

Bölüm - 1: Harpten Önce

• T-35 tankları, 5 taret, 3 top ve 5 makineli tüfekle donatılmıştı. Ağırlığı 500 tondu. Mürettebatı 2 subay ve tank teknisyenleri ile birlikte 11 kişiydi. 

"SSCB yapımı T-35 tankı"

• 1940'larda Almanya 19 milyon tondan biraz daha fazla çelik üretirken SSCB 18 milyon ton imâl ediyordu. Sadece Almanların elektrik üretimi (63 milyon kilowatt) SSCB'den (48 milyon kilowatt) biraz fazlaydı. Fakat SSCB'nin petrol kaynakları Almanlardan çok fazlaydı. 

"Almanya'nın SSCB kaynaklı ithalat oranları"

• Sovyetler Birliği 1938'te 5.469, 1939'da 10.382 ve 1940'ta 10.565 uçak üretti. Aynı yıllarda Almanya sırasıyla 5.235, 8.295 ve  10.826 her cinsten uçak imâl etmişti.

"Yıllara ve çaplarına göre ülkelerin silah miktarları değişimi"

• SSCB'nin uçak endüstrisini ele alırsak 1940'ta 64 adet YAK-1, 20 tane MIG-3 ve 2 tane de PE-2 pike bombardıman uçağı vardı.

Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

Adı Ertuğrul: Beş Yüz Kırk**

"Odanın başındayım. Kapının yanında.
Sessizce elimi yakan soğuğa aldırmadan
Rüzgarın sesini dinliyorum
Bugün, Ekimin günlerinden.
Göze alamadığım kapı eşiğindeki
Özlem.
Her adımımı geri çeviren beşiğindeki
Aşkım."*

Bekleyiş
Sıcak bir Temmuz akşamı. Bir İstanbullu'nun Haliç'te görüp görebileceği en devasa görüntü. Kalabalık Ertuğrul Gemisi’ni seyrediyordu. Bayraklarla donanmış geminin askerleri güvertede toplanmış, üç direkli fırkateynli gemiyi izleyen kalabalığın büyüsüne kapılmışlardı. Gemi Sarayburnu'ndan ayrılana kadar da bu heyecan artarak devam edeceğe benziyordu.

'üç direkli gemi'

Siyasal Etkileri

Bu uzun yolculuğun ilk sebebi, 1880 yılında bir Japon ticaret gemisinin İstanbul’a yaptığı ziyarete mukabelede bulunulması ve Deniz Harp Okulu öğrencilerinin Japon sularında tatbikat icrasının planlanmasıdır. Belki de bu gezi ile  Devleti Ali'nin -1877’de Hindistan’da imparatorluk kuran, 1882’de Mısır’ı işgal eden ve Arabistan’ı da işgal etmek isteyen- İngiltere'ye karşı hilâfet meselesinde elini güçlendireceği düşünülüyordu.


Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

Aturpa-takan: Ateşler Ülkesi

Bayramın ilk günü
Ramazan ayının vermiş olduğu tembelliği üzerimden atmak istediğim bir gece galiba. Bir iki gündür düşünüyorum. Yarım bıraktığım cümlelerin en önemli öğesi öznesi. Sorun da onu bulamamakla alakalıydı galiba. Buldum ve yazıyorum.

'notunga'

Barış gölü
Bulunduğu topraklar üzerinde doğru düzgün bir barış olmayan gölün bu ismi alması  çok garip bir tezat. Düzinelerce kavmin geçtiği yollar üzerinde bir mola yeri galiba. Ya da yeni neslin seçimi yeraltı zengini, paylaşılamayan bir güzellik. 'Hazar'
Yurt edinilen yerler

• MÖ 8.yy'da ilk ziyaretçileri Saka Türkleri olmuştur.
• Halife Hz.Ömer zamanında İslam birlikleri akınlar düzenlemiş, yerleşik düzen Emeviler zamanında sağlanmıştır.
• Çağrı Beg burayı Anadolu topraklarına geçişte bir köprü gibi kullanmıştır.
• Köprüde bu akınlar sırasında Bizans'ın egemenliğinde bulunan Ermeniler ve Gürcüler de oturmuşlardır.
• 13.yy'da Moğollar bölgeyi istila etmişlerdir.
• İstiladan sonra bölge sırasıyla Hülagü İmparatorluğu'na bağlanmış ve imparatorluğun devamı olan İlhanlı Devleti'nin bir parçası olmuştur.
• Bölge Akkoyunlu ve Karakoyunlu devletlerinin hakimiyetini müteakip Osmanlı ve Safevi ve Afşar hanedanlıklarının arasında gidip gelmiştir.
• 1844 yılında Rus işgaline uğramıştır.

'notunga'

Maveray-ı Kafkas Komiserliği = Devleti
28 Kasım 1917'de Gürcü menşeviklerin liderliğinde bir federasyon kuruldu. Gürcü, Türk ve Ermeni halklarını temsil eden bir federe devlet amaçlanarak kurulmuştu. Lakin sizin de tahmin ettiğiniz gibi her millet kendisine süt verecek bir anne arayışında olduğu için bu latife de sadece geçici bir süreliğine tarih sahnesinde bizi güldürdü. 26 Mayıs 1918'de kendini feshedecektir.


Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız.