Amerikan Yerlileri Birliği: Ho-De-No-Sau-Nee

Yazıya başlamadan önce

Bir önceki yazımızda - Yirmi Dört Dolarlık Köprü - Calvert ailesine verilen imtiyazdan bahsetmiştik. Bir yandan, malikaneler yaratma gücüne sahip olmaları buna karşın yasaları ancak özgür yerleşimcilerin izni ile geliştirebilmeleri yerleşimcileri çekebilmek ve mülklerinden kâr sağlayabilmeleri için yeterli değildi. Bunlara ilaveten onlara sadece malikanelerde kiracılık imkânı değil aynı zamanda çiftlikler sunmaya başladılar. Tüm bunların sonucu olarak bağımsız çiftliklerin sayısı çoğalacaktı. Güçleri artmaya başladıktan sonra da söz hakkı isteyeceklerdi. Müteakibinde ilk Maryland yasama meclisi 1635’te toplandı.

'mavi mühürlü para ve kabile reisi'

Kolonizasyon

İngilizler New England kıyısında ve Chesapeake Körfezi'nde güçlü koloniler kuracaklardı. İki bölge arasında Hollandalılar ve azınlık olarak İsveçliler vardı.


Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

Kronoloji Yapalım: Viva Amerika!

Naçizane bir not: Yazıyı okumaya başlamadan önce sağ alttaki 'viva america' adlı şarkıyı açmanızı, hecelerken de bir yandan çay yudumlamanızı ve okumayı sabreyledikten sonra da bir 'western movie' izlemenizi öneririm.

NOTUNGA güncelerini takip etmeyenlere
Açıklama yapmadan doğrudan derlemeye geçmek daha kolay. Belki de 'işin özünü bilen insanlar' olarak gördüğüm okuyucularımı gereksiz sözcükler içinde boğmak istemiyorum. NOTUNGA güncelerini takip etmeyen 'büyük çoğunluğun' kolay sindiremeyeceği bir yazı öncesi bu açıklamayı gerekli gördüm.
Yazı üzerine
Bir önceki kronoloji çalışmam ''Devri İstibdattan Devri Hürriyete!'' 19.yüzyılda Osmanlı Devleti'nin haleti ruhiyesini yansıtan bir çizgideydi. Yüzyılın girizgâhını Abdülhamit Han'ın doğumuyla başlatmıştım.  Derlemeyi yaparken ''Aynı dönemde Amerika kıtasında neler olmaktaydı?'' sorusu zihnimde canlandı. Belirli bir süre çalışma yapmaya fırsatım olmadı. Hem zaten Amerikan tarihini diziler halinde yazıyordum ve böyle bir karşılaştırma yazısı gereksiz diye düşündüm. Lâkin yine dayanamadım. Gereğine siz karar verin.
Fikir tazeliği
Bu yazıyı yazmadan önce Amerikan tarihinin bu kadar kanlı olabileceğini düşünmemiştim.

Artık zamanlar arası yolcuğumuza başlayabiliriz.

• Teksas'ta Kızılderilileri toplu olarak imha etmek için onların bağışıklık sistemine yabancı hastalıklara başvurulur. Çiçek hastalığı taşıyan battaniyelerin Lenapeler'e ateşkes zamanında bir barış göstergesi olarak Teksas askerleri tarafından verilmesi bu teşebbüslerin tek kanıtlanmışıdır. Kanıt hala belgeli olarak 'Kızılderili Soykırım Müzesi'nde' sergilenmektedir. 1836

Lenapeler battaniyeleri almadan önce...

• ABD'nin İspanyolca bilen ilk İspanya büyükelçisi 'J.T.Irving' İspanya'ya atanır. 1842
• Kızılderililere karşı sürdürülen en uzun ve en pahalı tehcir savaşlarından 'II.Seminole Savaşı' (yedi yıl süren) son bulur.

Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

Yirmi Dört Dolarlık Köprü

Bir kâşif: Henry Hudson

Hollanda Batı Hindistan Şirketi tarafından görevlendirilen Henry Hudson, 1906’da, günümüzde New York kentinin bulunduğu bölge çevresinde ve kendi adının verildiği nehrin kıyılarında, olasılıkla New York’un Albany kentinin kuzeyinde bir noktaya kadar uzanan keşiflerde bulunur. Hollandalı'ların bölgeye bundan sonra yaptıkları seyahatler, gelecek yıllardaki hak iddialarına ve ilk yerleşimlere temel oluşturur.

kimdir bu Heny dedim?

Kızılderililer ile yakın ilişkiler
Kuzeydeki Fransızlar gibi, Hollandalılar da başlangıçta kürk ticaretiyle ilgilenirler. Bu amaçla, kürk sağlanabilecek bölgeye erişimde anahtar rol oynayan Iroquois Kızılderililerinin Beş Ulusu ile yakın ilişkiler geliştirirler. Hollandalı yerleşimciler 1617’de, Hudson ve Mohawk nehirlerinin birleştiği noktada, şimdi Albany kentinin bulunduğu yerde bir kale kurarlar.

Beş Kabile'nin başları

Yirmi dört dolarlık ada: Manhattan
Manhattan adasında yerleşim 1620’lerin ilk yıllarında başlar. Rivayet edildiğine göre, ada 1624’te bölgedeki Kızılderililerden 24 dolar karşılığında satın alınır. Hemen ardından da adaya New Amsterdam adı verilir.

Kızılderili kabilelerin beyaz adamla anlaşmasını temsilen

Efendi Sistemi
Hollandalılar, Hudson Nehri bölgesinde yerleşimleri çekici kılmak için, “patroon” (efendi) sistemi denilen bir tür feodal aristokrasi geliştirirler. Bu çok büyük malikanelerin ilki 1630’da Hudson Nehri kıyılarında kurulur. Patroon sistemi uyarınca, dört yıllık bir süre içinde malikanesine 50 yetişkin kişi getirebilen her hisse senedi sahibine ya da patroon’a, nehre 25 kilometrelik kıyısı olan bir arazi veriliyor, özel balık ve kara avı yapma ayrıcalığı sağlanıyor, arazisi üzerinde hukuki ve cezai yetki tanınıyordu. Buna karşılık olarak, malikane sahibi, hayvanları, aletleri ve binaları sağlıyordu. Yerleşim kuranlar da, patroon’a kira ödüyor ve üretim fazlası alımı için öncelik tanıyorlardı.

Gelevera deresi değil; Delaware deresi

Delaware Nehri
Daha güneyde, Hollandalılarla bağlantısı olan bir İsveç ticaret şirketi, bundan üç yıl sonra, Delaware Nehri kıyısında ilk yerleşim bölgesini kurmayı dener. Konumunu pekiştirecek kaynakları bulunmayan New Sweden, giderek New Netherland ve daha sonra da Pennsylvania ve Delaware içinde erir.

Kırmızı noktaya dikkat

Protestan olmayanlara da teşvik: St.Mary's
1632’de Calvert ailesi, Kral I. Charles’tan Potomac Nehri’nin kuzeyinde, sonraları Maryland diye bilinen arazide bir imtiyaz alır. İmtiyaz, Protestan olmayan kiliselerin kurulmasını açıkça engellemediği için, aile, Katolik olan dostlarını orada yerleşme konusunda cesaretlendirir. Maryland’daki ilk kent olan St.Mary’s, Potomac Nehri’nin Chesapeake Körfezine döküldüğü noktaya yakın bir yerde 1634’te kurulur.

Devamı gelecek.

Sağlıcakla kalın.

İlgili yazıları okumak için tıklayınız.

Massachusetts: Yeni İnanç Getirenler

Jamestown: İlk İngiliz Kolonisi

Kolonilerinin Oluşması: Amerika Kıtasına Büyük Göç

Balkabağı Ye Hayatta Kal

Gulf Stream

Kızıl Erik

Pueblo

Amerikan Büyükelçiliği'ne paylaşımlarından ötürü teşekkür ederiz.

Balkabağı Ye Hayatta Kal

Yenilebilir bir meta
Kim bilebilirdi, ilk Amerikalıları açlıktan kurtaran balkabağının yıllar sonra Cadılar Bayramı kutlamalarında kullanılacak bir sembol haline geleceğini değil mi?

Cadılar Bayramı ve Balkabağı 'notunga'

Büyük Göç
Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya 1600’lerin ilk yıllarında büyük bir göç dalgası başladı. Üç yüzyıldan fazla süren bu akım, birkaç yüz dolayında İngiliz kolonici ile başladı ve yeni katılımlar sonucu milyonları aşan bir sele dönüştü. Güçlü ve çeşitli nedenlerle göç eden bu insanlar, kıtanın Kuzey kesiminde yeni bir uygarlık kurdular.
İnsan Tacirleri
Meksika, Batı Hint Adaları ve Güney Amerika’da zengin İspanyol kolonileri kurulduktan çok sonra, günümüzde Birleşik Devletler olan bu topraklara, ilk İngiliz göçmenleri Atlantik'i aşarak ayak bastılar.


Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

Gulf Stream

Coronado ve beraberindekiler, farkında olmadan, bölge halkına çok önemli bir ödül kazandırdılar: ellerinden kaçan çok sayıda at Büyük Düzlükler (Great Plains) bölgesinde üremeye başladı. Birkaç kuşak sonra, bölgedeki Kızılderililer binicilik ustası oldular ve çalışma alanlarını genişletip çeşitlendirdiler.

Büyük Düzlükler 'notunga'

North Carolina

İspanyollar güneyden yukarı yayılırken, günümüz Birleşik Devletleri’nin kuzey kesimi de Giovanni da Verrazano gibi seyyahlar sayesinde giderek daha iyi tanınıyordu.


Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

Kızıl Erik

Kızılderili Kültürleri
İlk gelen Avrupalıların karşısına çıkan Amerika kıtası, boş bir doğa parçası olmaktan çok uzaktı. Bugünkü tahminlere göre, o günlerde Batı Yarıküresi’nde de Batı Avrupa’daki kadar, yani 40 milyon insan yaşıyordu.

'notunga'

Avrupa kaynaklı hastalıklar

Günümüzde Birleşik Devletler’in bulunduğu bölgede, ilk Avrupa kolonilerinin kurulmaya başladığı sıralarda 2 - 18 milyon Kızılderili yaşadığı sanılmakta ve tarihçiler genellikle birinci sayının doğru olduğunu düşünmektedirler. Hemen hemen ilk temaslara başlandığı günlerden itibaren, Avrupa kaynaklı hastalıkların Kızılderililer üzerinde öldürücü bir etki yaptığı ise kesindir (yazarın notu: bilimsel olarak kesinlik kullanmayı sakıncalı bulanlardanım, tabirin diplomatik dilce kullanılması dikkat çekici).


Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız. 

Bir ''Kahvaltı'' yazısı

İnsanlık Bitki'sel hayata girdi

Nice yıllar geçirmiş insanlık; ne zaman doğadan uzaklaşmış, o zaman ölüme yakın hissetmiş kendini. Ne zaman öldürmeyi düşünmüş, o zaman kendisi de ölüvermiş. Bazen farkında olmadan iyilik bulmuş, bazen yarattığı dünya ona sırt çevirmiş ve o yine en kadim dostu olan toprağa ve onun çocukları olan bitkilere muhtaç kalmıştır.

'notunga'

Bitkileri dost bilenler: Kızılderililer

''...Dünyadaki her şeyin bir sebebi vardır. Her bitki bir hastalığı tedavi etmek için büyür. Ve her insan bir görevle yaratılmıştır...''der bir Kızılderili atasözü. Hayatları boyunca sadece büyük yaratıcı olarak nitelendirdikleri doğa tek bağlı oldukları kurum olarak kalmıştır. Hiç bir zaman (kendi tabirleriyle) beyaz insanın mantığını anlamamışlardır. ''...İnsan tabiattan uzaklaştıkça kalbi katılaşır...'' der başka bir atasözünde. Ya da ''...Biz ağaçlara zarar vermek istemeyiz. Ne zaman onları kesmemiz gerekse, önce onlara tütün ikram ederiz. Odunu asla ziyan etmeyiz, lazım olduğu kadar keser, kestiğimizin hepsini kullanırız..."


Yazının devamını okumak istiyorsanız "NOTUNGA: ENTERESAN NOTLAR TEZGAHI" adlı kitabı okumalısınız.